Taariikhda Faafitaanka Islaamka Soomaaliya oo Kooban: Laga Bilaabo Saylac ilaa Muqdisho

 

Soomaalidu Islaamka ka hor waxay haysteen diin lagu magacaabo Waaq (Waaqism).

• Waa diin Cushitic ah oo Ilaah keliya lagu caabudo.

• Waaq waxaa loo tixgelin jiray Ilaaha sare ee cirka.

2️⃣ Meelo barakaysan ayaa jiray

• Geedaha waaweyn (Geed Waaq)

• Buuraha iyo goobaha dabiiciga ah

3️⃣ Diinta Waaq waxay fududeysay in Islaamku si degdeg ah u fido.

Sababtoo ah horey ayay u aaminsanaayeen Ilaah keliya, sidaas darteed Islaamka looma arkin diin ka soo horjeeda.

4️⃣ Islaamku Soomaaliya wuxuu yimid qarnigii 7-aad

• Waxaa keenay ganacsato Carbeed

• Asxaabtii Hijradii Xabashida qaarkood ayaa soo maray

• Islaamka waxaa ugu horreeyey Saylac, Mogadishu, iyo xeebaha kale

  Markaa: Soomaalida islaamka ka hor yahuud iyo Masiixiyiin ma ahayn?

  ❌ Maya.
  Waxay ahaayeen Waaqist (diinta Waaq), diin Cushitic ah, oo aan Masiixiyad ahayn, aan Yuhuud ahayn, waa diin dhaqameed Afrikaan ah Waxay ahayd diin ay qabeen dhamaan qabiilooyinka Cushitiga ah sida: Soomaalida, Oromada, Afar-ta, Saho, iwm.

•  oo Ilaah keliya aaminsan.    

  Soomaalidu waxay ahaayeen faxal, Asxaabtuna u bixiyeen Soo-maal”

  Ka hor Islaamka, Soomaalida waxay ahaayeen:

  • Faxal → Dad caan ku ahaa deeqsinimo iyo marti-soor.

  • Marti kasta oo u timaada waxay u qali jireen xoolo, waxayna siin jireen caano iyo hilib.

  Markii Asxaabtii Nabiga ﷺ safarro ku yimaadeen xeebaha Soomaaliya, waxay aad ula yaabeen karamka iyo marti-soorka Soomaalida. Martida waxaa loo odhan jiray:

  ➡️ “Soo maal” – oo macnaheedu yahay:
  “Kaalay oo xoolaha nala lool / nala cab caano”.

  Ereygaas “Soo maal” ayaa markii dambe noqday magaca:

• SOOMAALI = Dadka soo-maala (marti-soorka badan).

# 🕌 **Sida Hijradii Xabashida u Albaab Furay Islaamka Soomaaliya: Asxaabtii, Ganacsatada iyo Taariikhda Faafinta Diinta**

Taariikhda Islaamka Soomaaliya waa mid si dabiici ah u soo kortay, iyada oo aan dagaal lagu imaan, balse ku dhisan **akhlaaq, ganacsi, xiriir dhow, iyo doorkii weynaa ee asxaabtii Rasuulka (SCW)**. Hijradii Xabashida ee uu Nabigu (SCW) u diray asxaabta waxay noqotay albaabka ugu horreeya ee Islaamku ku soo gaaro Geeska Afrika, gaar ahaan xeebaha Soomaaliyeed.

## ⭐ **Doorka Asxaabtii Hijrada Xabashida ku yeesheen Islaamida Soomaaliya**

Markii asxaabta loo diray **Xabashida (Ethiopia)** – oo uu boqorkii Najjaashi xukumayay – waxay keeneen dhowr arrimood oo muhiim u noqday faafitaanka Islaamka ee Soomaaliya:

### ✔ 1. **Joogitaanka Asxaabta ee Xabashida waxay soo dhoweysay xiriir cusub oo Muslimiinta iyo Soomaalida ah**

Asxaabtu waxay joogeen magaalo aad uga dhow xeebaha Soomaaliya – Saylac, Berbera, iyo xeebaha waqooyi. Ganacsatada Soomaaliyeed ayaa mararka qaar Xabashida u safri jiray, halka ganacsatada Carabta ee Muslimka ah ay badankood maraakiibtooda ku xiran jireen dekedaha Soomaaliyeed. Sidaas darteed asxaabtu waxay ahaayeen fariin nool oo muujinaysa:

* Qur’aanka

* Cibaadada

* Ikhlaaska

* Suubanida Islaamka

Taasi waxay dhalisay in wararka Islaamka ay si dhakhso ah u gaaraan Soomaalida.

### ✔ 2. **Asxaabtii Xabashida joogtay waxay la ganacsan jireen xeebaha Soomaaliyeed**

Ganacsatadii Muslimiinta joogtey magaalo ethopia  Abyssinia aad ugu dhow Soomaaliya, gaar ahaan waqooyiga (Awdal, Saylac, Berbera).  iyo kuwii Carabta ahi waxay sameeyeen cilaaqaad toos ah oo ganacsi. Asxaabtu toos uguma iman Soomaaliya, laakiin:

* Waxay la xiriireen dadkii xeebaha

* Waxay soo gudbiyeen akhlaaqda Muslimka

* Waxay fureen jid cusub oo ganacsi iyo diinba ah

Tani waxay ahayd albaabka koowaad ee Islaamka ee Soomaaliya.

### ✔ 3. **Najjaashi oo Muslim noqday wuxuu sare u qaaday qiimaha Islaamka gobolka**

Markii Boqor Najjaashi Muslim noqday, dalkii Xabashida wuxuu noqday meesha ugu horreysa ee Islaamka lagu ilaaliyo. Taasi waxay ku dhiirrigelisay ganacsatada Carabta inay si nabad ah ugu safraan gobolka Geeska Afrika, taas oo sababtay in dekedaha Soomaaliya (Saylac & Muqdisho) ay noqdaan xarumo diineed.

## ⭐ **Saldanadii Saylac – Albaabka Islaamka ee Soomaaliya**

Saylac waxay Muslim noqotay qarnigii 7–8aad iyadoo ay sabab u yihiin:

* Ganacsatada Carabta

* Saamaynta asxaabta Xabashida joogtay

* Dadkii deegaanka oo ka helay akhlaaqda Muslimiinta

Saylac ayaa noqotay xaruntii ugu horreysay ee Islaamka Soomaaliya, waxayna ka dhalatay **Saldanaddii Adal** oo qarnigii 9–10aad si rasmi ah u noqotay saldanad Islaami ah.

## ⭐ **Sidee Muqdisho u noqotay magaalo Muslim ah?**

Qarnigii 9–10aad ganacsatada Carabta ee ka iman jiray Hadramawt, Oman, iyo Yemen ayaa yimid Muqdisho. Waxay la guursadeen dadka deegaanka, waxayna dhiseen masaajidyo iyo madarasado. Muqdisho waxay si buuxda u noqotay magaalo Muslim ah qarnigii 10aad.

## ⭐ **Qabiilladii ugu horeeyay ee qaata Islaamka**

Islaamka waxaa ugu horeeyay qaata:

* **Dir (Ciise & Gadabuursi)** – Saylac iyo ganacsatada Carabta

* **Isaaq** – xiriirkii Yemen iyo culimada suufiyada

* **Hawiye & Mareexaan** – Muqdisho, Banaadir, iyo ganacsigii Carabta

* **Raxanweyn** – Culimada suufiyada qarnigii 12–13aad

Diinta waxay ku faaftay ganacsi, guur, cilmi iyo akhlaaq – balse ma ahayn dagaal.

# 🔚 **Gunaanad**

Hijradii Xabashida waxay furtay jidkii ugu horeeyay ee Islaamka Soomaaliya. Asxaabtii ayaa si dadban kaalin weyn ku yeeshay soo gaarsiinta warka, Qur’aanka iyo akhlaaqda Muslimiinta. Ganacsatada Carabta ayaa sii waday dhismaha masaajidda iyo faafinta diinta, taasoo keentay in qabiillada Soomaaliyeed ay si nabad ah u qaataan Islaamka qarnigii 7–13aad.